Réttindi barna í Sómalílandi

18.11.2008

Sara* er einstæð fimm barna móðir sem býr í Hargeisa í Sómalílandi. Hún býr með börnum sínum í húsi (ef hús skyldi kallast) sem hún gerði úr pappakössum, efnisbútum, gömlum teppabútum, ryðguðum bárujárnsbútum og tættu PVC-plasti sem alþjóðlegar hjálparstofnanir hafa dreift.

Abdi er félagsráðgjafi sem starfar fyrir SOS-barnaþorpin í Hargeisa. Hann heimsækir Söru reglulega ásamt einum öldunga héraðsins. Sara býr skammt frá heilsugæslu SOS-barnaþorpanna í Hargeisa. Þrátt fyrir að mörg hjálparsamtök starfi í Hargeisa hefur ekkert þeirra aðstoðað bágstadda á því svæði sem Sara býr á.

Fjölskylduefling SOS á svæðinu hófst með því að Abdi, ásamt fleiri félagsráðgjöfum og öldungum völdu þær 16 fjölskyldur sem voru í mestri neyð á svæðinu. Fjölskylda Söru var ein þeirra.

Réttindi barna

Fjölskylduefling SOS er unnin útfrá og í samstarfi við samfélagsmiðstöð SOS og heilsugæslu SOS. Einnig er eitt SOS-barnaþorp í Hargeisa þar sem munaðarlaus og yfirgefin börn eiga sín heimili.

Fjölskyldueflingin í Hargeisa leggur sérstaka áherslu á réttindi barna. Aðstæður hverrar fjölskyldu eru metnar og er sérstaklega litið til þess hvort réttindi barnanna séu brotin. Dæmi um brot eru: skortur á góðu skjóli (heimili), fatnaði og menntunartækifærum. Þegar SOS kemst að því að fjölskylda sé illa stödd og börnin séu í hættu leita sérfræðingar samtakanna til öldunganna (hópur fjögurra karla og fjögurra kvenna) sem sameiginlega taka ákvarðanir um aðgerðir til hjálpar.

SOS-barnaþorpin í Sómalílandi eru með þrjú fjölskyldueflingarverkefni í gangi. Eitt er unnið á meðal flóttafólks, sem flest kemur frá stríðshrjáðum svæðum í Sómalíu og Ogaden-svæðinu í Eþíópíu. Þetta fólk á nánast engar efnislegar eignir og þjáist margt líkamlega vegna stríðsátaka.

Annað verkefnið er unnið á meðal alnæmissmitaðra fjölskyldna. Yfirvöld gefa smituðum lyf en heilsugæsla SOS tekur við smituðum og meðhöndlar einkennin. Alnæmissmitaðir eru litnir hornauga í Sómalílandi og sjúkdómurinn talin bölvun þeim sem smitast. Afleiðingin er sú að mikil afneitun er í gangi og fólk ýmist veigrar sér við að fara í HIV-próf eða neitar að upplýsa sína nánustu um smit.

Þriðja verkefnið er unnið á meðal einstæðra mæðra sem misst hafa menn sína í stríði. Ekkjur þessar geta flestar séð fyrir börnum sínum með mannsæmandi hætti, en þurfa tímabundna ráðgjöf og hjálp til að koma undir sig fótunum.

Markmið SOS í Hargeisa fyrir árið 2009 er að 1000 börn njóti góðs af aðgerðum fjölskyldueflingarinnar.

Sara þarf tekjur

Sara er stríðsekkja. Þrátt fyrir að búa við þröngan kost er mjög snyrtilegt inni í litla húsinu hennar. Húsið lekur reyndar í rigningum og fjölskyldan á ekki dýnur, aðeins mottur til að sofa á. Sara á húsið, sem hún byggði sjálf, en landið er í eigu annarra. Hún þyrfti því að flytja húsið ef landeigandinn hygðist selja landið eða nota það til annars.

Sara og börnin hennar fá ókeypis læknisþjónustu og lyf hjá fjölskyldueflingu SOS. Þá fær Sara kennslu í „rekstrarfræðum“ svo hún geti byrjað á því að selja mjólk þegar hún hefur náð sér af þeim veikindum sem nú hrjá hana.

Þá njóta tvö elstu börn hennar ókeypis menntunar.

Mannréttindi

Þegar elsta barn Söru, sem er drengur, er spurður hvað hann ætli að gera þegar hann verður stór segist hann ekki ætla að verða læknir, lögfræðingur eða verkfræðingur eins og svo mörg börn dreymir um. Þess í stað segist hann ætla að afla nógu mikilla tekna til að geta séð fyrir móður sinni og systkinum.

Þannig er lífið í Sómalílandi. Börn á Vesturlöndum geta leyft sér að velja á milli þess hvort þau leiki sér eða horfi á sjónvarpið, hvort þau borði núna eða seinna, eða hvort þau fari í þessar buxurnar eða hinar. Börn í Sómalílandi hafa hins vegar ekki þetta val. Fyrir þeim snýst lífið um mannréttindi, að þau eigi „þak“ yfir höfuðið, fái næga næringu og geti sótt skóla.

SOS-barnaþorpin hjálpa börnunum að ná þessum réttindum. Síðar kunna þau að standa frammi fyrir því að hafa val um hitt og þetta. En mannréttindin koma fyrst.

* Nafni breytt vegna persónuverndar